ژان شاردن ( مترجم : اقبال يغمايى )
1481
سفرنامه شاردن ( فارسى )
چندى با تهمورث خان پاييد ، اما سرانجام چنانكه در كتاب مسافرت از پاريس به اصفهان آوردهام كشورش را به تصرف خويش درآورد . من هرگز باور نمىكردم كه اعضاى هيأت مبلغان مسيحى چنين مأموريتها را كه براى مذهب مسيح در مشرق زمين زيانها دارد بپذيرند ، اما وقتى در دفتر يادداشتهاى روزانهء كارمها خواندم كه شاه ايران در سال 1610 پير ژان تاده Pere Jean Thadde e با پيام رسمى و سمت سفارت به گرجستان سفر ، و با تهمورث خان مذاكره كرده ، و مأموريت خويش را با موفقيت تمام انجام داده است ، اين واقعيت را قبول كردم . بىهيچ گمان هدف اصلى مبلغان مسيحى به ايران تشويق كردن مسلمانان به پذيرفتن كيش مسيحى است . گاهى نيز اميد رسيدن به مقصود داشتهاند و سفر خود را بىفايده نمىدانستهاند ، اما انكار نمىتوان كرد يكى از عوامل مؤثرى كه آنان را به مسافرت در مشرق زمين شوقمند نموده است آنست كه ارزش و عظمت فرقه خود را به مشرق زمينيان بنمايند . بيشتر مبلغان مسيحى به ويژه اگوستنها به فراگرفتن زبان مردمى كه به كشور آنان سفر كردهاند شوق و رغبت ندارند ، و از ميان هشتاد تن آنان كه من مىشناختم تنها سه يا چهار نفرشان مىتوانستند با دانشمندان ايران بحث و گفتگو كنند ، و آنان نيز صادقانه اعتراف كردند كه از مباحثه با ايرانيان طرفى برنبستهاند و زحمت بيهوده كشيدهاند . در هند و عثمانى نيز مبلغان از فعاليتهاى خود سودى نبردهاند . برخى از مبلغان مىگويند هدف كلى آنان جلب نظر و اعتقاد فرقههاى رافضى مسيحيان مشرق زمين به كليساى رم مىباشد ، ولى در اين زمينه نيز موفقيتى به دست نياوردهاند ، و اعتراف مىكنند گرچه عدهء مسيحيان ساكن مشرق زمين بسيار نيست اما به معتقدات مذهبى خويش سخت پاىبندند ، و گرچه به هنگام ضرورت و بنا به مصلحت ، مثلا به منظور جلب رضايت و حمايت سفيران و كنسولها و نمايندگان كمپانيها براى گرفتن وام ، و قبول درخواست استخدام ، و استفاده از تسهيلات آموزشى براى فرزندان خود ، و گرفتن كتاب ، و لوازم تحصيل ، روى خوش به مبلغان نشان مىدهند ، و چنان مىنمايند كه مفتون سخنان شيواى آنان شدهاند ، امّا اين همه ريا و تظاهر است ، و اصولا رافضيان مسيحى مشرق زمين مردمانى فريبكار ، پرفسون ، ظاهر آرا و مكّار مىباشند .